Najczęstszy nowotwór u mężczyzn – rak płuc

Rak płuca, nazywany inaczej rakiem oskrzela jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym, na który umiera około 1,3 miliona osób na świecie co roku. Stanowi on najczęstszą przyczynę śmierci z powodów raka u mężczyzn i jest drugim nowotworem powodującym zgony u kobiet. Oczywiste jest, że wiele przeprowadzonych współcześnie badań wskazuje na to, że głównym powodem powstania raka płuc jest dym tytoniowy.

Artykuł powstał przy współpracy z Onko-Med Kraków, poradnią onkologiczną.

onkolog krakówRzadko zdarza się, że rak płuc występuje u osób, które nigdy nie paliły papierosów.

Do powstania nowotworu dochodzi zazwyczaj poprzez połączenie czynników genetycznych i ekspozycji na palenie bierne. Wpływ na powstanie raka płuca mają także radon i zanieczyszczenie powietrza.

Epidemiologia

Rak płuca jest najczęstszym nowotworem złośliwym w Polsce i na świecie (źródło). Zachorowania na tego typu raka stanowią 12,3% wszystkich przypadków nowotworów złośliwych w ciągu roku. Występuje on zazwyczaj kilka razy częściej u mężczyzn niż u płci przeciwnej. W 2002 roku badania wykazały, że jest to rak pierwszy pod względem umieralności wśród mężczyzn i drugi u kobiet. Najwięcej przypadków zachorowalności to osoby mające 60-70 lat.

Czynnika zwiększonego ryzyka zachorowania na raka płuc to w pierwszej kolejności PALENIE TYTONIU. Ponad 90% przypadków jest związanych z kancerogennym działaniem dymu tytoniowego. Ryzyko podnoszone jest także poprzez tak zwane palenie bierne.

W dymie tytoniowym możemy zaobserwować ponad 3000 substancji rakotwórczych, są to przykładowo: chlorek winylu, chinolina, alkaloidy, węglowodory aromatyczne, ołów, polon, nikiel itp. Na dodatek w skład dymu wchodzą także substancje toksyczne, toksyczne gazy: tlenek węgla, cyjanowodór, formaldehyd, dwutlenek azotu, amoniak.

Innymi czynnikami ryzyka zwiększającymi zachorowanie na raka płuc są: narażenia zawodowe na szkodliwe substancje takie jak: chrom, azbest, radon, promieniowanie jonizujące, krzemionkę, arsen, węglowodory aromatyczne. Znacznym procesem, który także może powodować nowotwór płuc jest zanieczyszczone środowisko, zwłaszcza powietrze, a także czynniki genetyczne.

rak płuc

rak płuc

Jak on powstaje?

Podobnie jak w przypadku innego typu nowotworów złośliwych, rak płuca jest zapoczątkowany poprzez aktywację onkogenów lub inaktywację genów supresorowych. Onkogeny są jednymi z tych odpowiedzialnych za powstawanie nowotworu. Protoonkogeny przekształcane są w onkogeny w wyniku ekspozycji na określone karcynogeny. Mutacje protoonkogenu K-ras są przyczyną 20-30% przypadków wystąpienia raka płuc!

Uszkodzenie chromosomów może powodować utratę heterozygotyczności, w skutek czego może nastąpić inaktywacja genów supresorowych. Mutacje genów skutkują zmianami ekspresji białek, co z kolei ma duży wpływ na rokowanie u chorych na raka płuca.

Więcej o rozwoju raka płuc:

Podział histologiczny nowotworu złośliwego płuc:

  1. Rak płaskonabłonkowy brodawkowy, jasnokomórkowy, drobnokoórkowy, bazaloidny
  2. Rak anaplastyczny drobnokomórkowy
  3. Rak gruczołowy: zrazikowy, brodawkowy, oskrzelikowo-pęcherzykowy, lity, mieszany+ wysokozróżnicowany, płodowy, śluzowy, torbielowaty śluzowy lub z komórek jasnych.
  4. Rak anaplastyczny wielokomórkowy + neuroendokrynny, bezaloidny, typu lymphoepithelioma, z jadnych komórek lub rabdoidny.
  5. Rak mieszany (gruczołowo-płaskonabłonkowy)
  6. Rakowiak typowy i atypowy
  7. Rak gruczołów oskrzelowych (śluzowo-naskórkowy, gruczołowo-torbielowaty)

Podział kliniczny raka płuc:

  1. Rak drobnokomórkowy- nie nadaje się do leczenia operacyjnego, nieco lepiej poddaje się leczeniu chemicznemu i napromieniowaniu. Charakterystyczny szybki wzrost i wczesne tworzenie przerzutów.
  2. Rak nie drobnokomórkowy- oporny na chemioterapię, nadający się do leczenia operacyjnego i właśnie w taki sposób leczy się około 80% przypadków. Stosuje się także radioterapię. Dzieli się go na raka płaskonabłonkowego- około 30% przypadków do 40% oraz gruczolaka stanowiącego około 25-30% przypadków, w tym rak pęcherzykowokomórkowy oskrzeli i na raka wielkomórkowego stanowiącego około 10%.

Przerzuty z innych nowotworów

Nowotwory występujące w różnych częściach ciała często powodują przerzuty do płuc. Można określić miejsce pochodzenia. Przerzut raka sutka do płuca dalej nazywany jest więc rakiem sutka. Posiadają charakterystyczny kształt widoczny na zdjęciach rentgenowskich.

Nowotwory płuca często powodują przerzuty w nadnerczach, wątrobie, mózgu, kościach.

Objawy raka płuca dzielą się na objawy związane z naciekaniem oskrzeli, tkanki płucnej i innych struktur klatki piersiowej, to znaczy: kaszel przewlekły będący najczęstszym objawem tego nowotworu, duszności, bóle w klatce piersiowej, krwioplucie, zapalenie płuc wciąż nawracające, zespół żyły głównej górnej, zespół Hornera, zaburzenia pracy serca, chrypa.

Objawy przerzutów odległych to objawy przerzutów kości- bole kości, złamania, objawy przerzutów do mózgu- ból głowy, zaburzenia równowagi, drgawki, zaburzenia czucia, zaburzenia osobowości, objawy przerzutów do wątroby- ból brzucha, nudności, utrata kilogramów, żółtaczka.

Objawy paraneoplastyczne (paranowotworowe) to:

  • Zespół Cushinga
  • SIADH
  • Hiperkalcemia
  • Ginekomastia
  • Wzrost krążenia kalcytoniny we krwi
  • Zwiększenie stężeni LSH i FH
  • Hipoglikemia
  • Nadczynność tarczycy
  • Toczeń rumieniowaty układowy
  • Twardzina układowa
  • Palce pałeczkowate
  • Niedokrwistość
  • Zespół nerczycowy
  • Kłębuszkowe zapalenie nerek
  • DIC
  • Objaw Trousseau

Objawy w badaniu przedmiotowym to: osłuchowe cechy niedodmy, nacieku, płynu w jamie opłucnowej, powiększenie węzłów chłonnych, powiększenie wątroby, nieprawidłowości w badaniu neurologicznym, palce pałeczkowate i cechy wyniszczenia.

Badania, które powinny być wykonane w celu wykrycia raka płuc:

Badanie RTG klatki piersiowej, które wykazuje zmiany radiologiczne takie jak: niedodma, powiększenie węzłów chłonnych wnęk, powiększenie węzłów śródpiersia, obecność płynu w jamie opłucnowej, przerzuty do kości, zmiany związane z nacieczeniem kości, uniesienie kopuły przepony po stronie guza.

Tomografia komputerowa klatki piersiowej w postaci: spiralnej wielorzędowej lub sekwencyjnej wysokiej rozdzielczości (badanie wykorzystywane tylko w celu oceny śródmiąższu płuc).

Pozytonowa tomografia emisyjna to badanie, które szczególnie przydatne jest w ocenie przerzutów do węzłów chłonnych śródpiersia, ocenie zasięgu nowotworu w ognisku niedodmy, ocenie przerzutów poza klatką piersiową, kwalifikacji do operacji, określeniu obszaru napromieniania guza.

rak-pluc1

Branchoskopia pozwala na ocenę zasięgu guza na ekranie monitora. Dzięki temu badaniu możliwe jest pobranie wycinków do badań histopatologicznych, pobranie popłuczyn oskrzelowych do cytologii i wykonanie badania USG wewnątrzoskrzelowego wraz z biopsją węzłów chłonnych.

Wykorzystanie badań morfologicznych ma znaczenie w opracowaniu różnych metod wczesnego wykrywania nowotworu płuc. Prowadzone były badania, które pozwoliły na określenie nadekspresji białka p-53 ogniskach dysplazji, za pomocą metod immunohistochemicznych.

Badania laboratoryjne, które mają niewielkie znaczenie w diagnostyce, jednak wykonuje się między innymi: podstawowe badania laboratoryjne np. morfologia krwi z rozmazem, badanie aktywności transaminaz, badanie wydolności nerek, parametry stanu zapalnego, markery nowotworowe, CEA, NSE, SCC.

Leczenie nie drobnokomórkowego raka płuc

Metoda leczenia zazwyczaj zależy od stopnia zaawansowania choroby:

  • Stopień I i II- leczenie operacyjne i chemioterapia po operacji,
  • Stopień IIIA- leczenie operacyjne oraz ewentualnie chemioterapia lub radioterapia przed operacją
  • Stopień IIIB- radioterapia ewentualnie połączona z chemioterapią
  • Stopień IV- chemioterapia paliatywna lub leczenie objawowe

Metoda leczenia zależy również od wydolności narządów organizmu człowieka, ogólnego stanu pacjenta.

Leczenie operacyjne jest metodą terapii w stopniu I i II zawansowania choroby raka płuc oraz w niektórych przypadkach stosuje się je w przypadkach IIIA stopnia, który stanowi tak zwaną granicę operacyjności. Zabieg operacyjny polega na całkowitym usunięciu guza wraz z otaczającym miąższem płucnym.

Wyróżniamy zabiegi operacyjne w różnym zakresie:

  • Lobektomia, która polega na usunięciu płata płuca i jest najczęstszym zabiegiem.
  • Pneumonektomia, która polega na usunięciu całego płuca
  • Segmentektomia, która polega na usunięciu segmentu płuca i wykonywana jest najczęściej u chorych z guzem w stopniu T1 i T2.

Ocena stopnia doszczętności resekcji:

  • R0- doszczętność makroskopowa i mikroskopowa
  • R1- brak doszczętności w badaniu mikroskopowym
  • R2- brak doszczętności w badaniu makroskopowym

Doszczętność makroskopowa oznacza pewność co do usunięcia całego guza na podstawie oceny dokonanej za pomocą wzroku.

Oceny tej dokonuje lekarz chirurg podczas operacji lub patomorfolog podczas wstępnego oglądania materiału operacyjnego. Doszczętność mikroskopowa oznacza zaś brak stwierdzenia komórek nowotworowych poprzez badanie histologiczne w linii wycięcia usuniętej tkanki wraz z zachowaniem odpowiedniego marginesu tkanki zdrowej między nowotworem a linią cięcia.

Radioterapia jest metodą leczenia u chorych, którzy z różnych względów nie zostali niezakwalifikowanych do operacji. Stosuje się radioterapię radykalną, której celem jest całkowite niszczenie komórek nowotworowych i radioterapię paliatywną służącą zmniejszeniu wymiarów guza, a przez to wpływa na poprawę komfortu życia pacjenta.

Niedrobnokomórkowy nowotwór płuc leczony jest różnymi typami radioterapii radykalnej:

Teleradioterapia z zastosowaniem dodatkowych metod radioterapii konformalnej, polegającej na dopasowaniu za pomocą programów komputerowych obszarów napromieniowania oraz hiperfrakcjonowania czyli podawania kilku dawek promieniowania w ciągu doby.

palenie a rak płuc

Chemioterapia w przypadku leczeniu raka płuc

Leki, które stosuje się monoterapii i leczeniu skojarzonym raka płuc to na przykład: cisplatyna, karboplatyna, ifosfamid, winblastyna. Chemioterapeutyki nowej generacji stosuje się w leczeniu nie drobnokomórkowego nowotworu płuca to taksany, winorelbina, gemcytabina. Stosowane w monoterapii wykazują większą siłę w leczeniu niż leki starsze podawane w skojarzonych schematach.

Specjaliści uważają, że wzrost skuteczności leków nowoczesnych może wiązać się z ich właściwościami, ale również z możliwością indywidualnego doboru programu leczenia w zależności od oceny czynników molekularnych.

Leczenie przerzutów raka płuc

Przerzuty do kości -> napromieniane okolicy guza przerzutowego
Przerzuty do mózgu -> naświetlanie i leczenie neurochirurgiczne
Zespół żyły głównej górnej -> radioterapia
Rozsiew nowotworu do wielu narządów drogą krwi -> chemioterapia

Napisano w onkologia Tagi: , , , , , , ,